POLSKIE STOWARZYSZENIE TERAPEUTÓW INTEGRACJI SENSORYCZNEJ - SI

Zaburzenia SI u dzieci

Objawy zaburzeń (dysfunkcji) integracji sensorycznej

Nieprawidłowa integracja sensoryczna przejawia się tzw. dysfunkcjami, czyli zaburzeniami. Pojawiają się one, gdy układ nerwowy niewłaściwie organizuje bodźce zmysłowe. Dysfunkcje nie są związane z uszkodzeniem narządów zmysłów, np. z niedosłuchem czy krótkowzrocznością. Oczywiście, jeśli istnieją obawy dotyczące sprawności poszczególnych analizatorów, niezbędna jest konsultacja lekarska. Dysfunkcje integracji sensorycznej dotyczą nieprawidłowości w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych w obrębie następujących systemów: czuciowego (dotykowego i proprioceptywnego), przedsionkowego, słuchowego, wzrokowego, węchowego i smakowego. Objawy dysfunkcji integracji sensorycznej najczęściej manifestują się: 

  1. wzmożoną lub obniżoną wrażliwością na bodźce,
  2. niewłaściwym poziomem uwagi,
  3. obniżonym poziomem koordynacji ruchowej,
  4. opóźnionym rozwojem mowy,
  5. nieprawidłowym poziomem aktywności ruchowej,
  6. trudnościami w zachowaniu. 

Dysfunkcje te mogą być rozpoznawane u dzieci w normie intelektualnej z trudnościami w uczeniu się, z niepełnosprawnością intelektualną, ruchową, autyzmem, nadpobudliwością psychoruchową, mózgowym porażeniem. Ich nasilenie jest różne, od lekkiego do znacznego. Dysfunkcje integracji sensorycznej wpływają na uczenie się, zachowanie i rozwój społeczno-emocjonalny dziecka.

Jako „biały personel” macie Państwo możliwość bezpośredniej obserwacji dziecka, np. w czasie rutynowych wizyt, bilansów itp. Warto zwrócić uwagę na funkcjonowanie dziecka w obszarze motorycznym (motoryka duża, motoryka mała, samoobsługa), obszarze komunikacji (mowa czynna, mowa bierna, echolalie), obszarze poznawczym (zainteresowanie otoczeniem, zabawkami), zmysłowym (reakcje nadmiernego unikania, reakcje nadmiernego poszukiwania określonych bodźców, awersyjna reakcja na badanie itp.) oraz behawioralnym (zachowanie się, nadmierna ruchliwość, koncentracja uwagi). Poniżej znajduje się zestawienie wybranych objawów zaburzeń (dysfunkcji) integracji sensorycznej.

Wybrane objawy dysfunkcji integracji sensorycznej

Dziecko:

  1. jest niespokojne, płaczliwe, ma kłopoty z zaśnięciem,
  2. ma trudności z samodzielnym piciem, żuciem i przełykaniem pokarmów (preferuje dania papkowate),
  3. źle toleruje wykonywanie przy nim czynności pielęgnacyjnych i higienicznych, takich jak: obcinanie włosów, paznokci, mycie twarzy, zębów, smarowanie kremem, czesanie, czyszczenie nosa, uszu itp.,
  4. wiele czynności samoobsługowych wykonuje z trudem, powoli, niezdarnie,
  5. ma problemy z samodzielnym myciem się, ubieraniem, zwłaszcza zapinaniem guzików i sznurowaniem butów,
  6. ma słabą równowagę: potyka się i upada częściej niż rówieśnicy, prawie zawsze ma jakiś siniak czy zadrapanie,
  7. podczas dłuższego siedzenia ma trudności z utrzymaniem głowy w pozycji pionowej, podpiera ją ręką, kładzie się na stoliku itp.,
  8. jest nadruchliwe, nie może usiedzieć/ustać w jednym miejscu,
  9. trudno się koncentruje, łatwo rozprasza,
  10. jest impulsywne, nadwrażliwe emocjonalnie, często się obraża,
  11. bywa uparte, negatywistyczne,
  12. w porównaniu do innych dzieci czy wymogów sytuacji porusza się zbyt szybko lub za wolno,
  13. wchodząc/schodząc po schodach częściej niż inne dzieci trzyma się poręczy, niepewnie stawia nogi,
  14. nieumyślnie wchodzi lub wpada na meble, ściany, inne dzieci,
  15. niewłaściwie czy wręcz dziwacznie trzyma różne przedmioty codziennego użytku, np. nożyczki, sztućce czy przybory do pisania,
  16. unika dziecięcego baraszkowania z rodzicami lub rodzeństwem,
  17. uwielbia ruch, poszukuje go, dąży do niego, jest stale w ruchu – biega, podskakuje, często zmienia pozycję ciała,
  18. przejawia wygórowany lęk przed upadkiem lub wysokością, okazuje niepokój, gdy musi oderwać nogi od podłoża, np. wejść na wysokie schody, na drabinkę, usiąść na wysokim stołku,
  19. w nowym miejscu czuje się zagubione, potrzebuje sporo czasu by zdobyć orientację w otoczeniu,
  20. często myli stronę prawą i lewą, w obrębie własnego ciała oraz w otaczającej przestrzeni, podczas gier zespołowych zdarza się, że biegnie w innym kierunku niż jego drużyna, w inną stronę niż piłka, którą ma złapać, jest zdezorientowane, ma słabe wyczucie odległości,
  21. nie ma ustalonej dominacji stronnej ciała (od 4 roku życia),
  22. ma trudności z czytaniem i pisaniem, częściej niż inne dzieci w jego wieku myli, odwraca znaki graficzne, ma trudności w przepisywaniu, przerysowywaniu z tablicy,
  23. ma kłopoty z cięciem nożyczkami, rysowaniem po śladzie, kalkowaniem itp.,
  24. sprawia wrażenie słabego, szybko się męczy,
  25. nie lubi karuzeli, huśtawki, lub przeciwnie – uwielbia to.

W jaki sposób można wychwycić nieprawidłowości w rozwoju integracji sensorycznej? Należy bacznie obserwować:

  • rozwój ruchowy dziecka,
  • reakcje na bodźce otaczające dziecko, np. zabawki, faktury ubrań, jedzenie, muzyka etc.,
  • aktywność,
  • uwagę,
  • rozwój mowy.

Jeśli w Waszej ocenie dziecko ma zaburzenia integracji sensorycznej lub też ich ryzyko, zaproponujcie rodzicom konsultację w w/w kierunku. Coraz większa grupa dzieci rozwija się nieharmonijnie. Znaczna część trudności rozwojowych ujawnia się w momencie rozpoczęcia edukacji przedszkolnej i szkolnej. Rozpoczynanie wspomagania rozwoju na etapie przed-przedszkolnym czy przedszkolnym związane jest z większą efektywnością. Na tym etapie, pokonywanie swoich trudności będzie dla dziecka łatwiejsze. Pierwsze porażki, których dziecko może doznać w szkole z uwagi na swój nieharmonijny rozwój, mogą znacząco wpłynąć na jego funkcjonowanie społeczno-emocjonalne. 


/-/ dr n. hum.Marta Wiśniewska, pedagog specjalny-oligofrenopedagog, logopeda, terapeuta i instruktor metody SI

20.06.2014 10:55:34