Danuta Wardawa

1. Lata dziewiędziesiąte.

W dn. 06-17.09.1993 r. w Ośrodku TPD „Helenów” odbył się pierwszy kurs na temat integracji sensorycznej (Sensory Integration – SI). Kurs został zorganizowany przez Z. Przyrowskiego i M. Borkowską pod patronatem Sekcji do Spraw Szkoleń Krajowego Komitetu Pomocy Dzieciom Niepełnosprawnym Ruchowo przy Zarządzie Głównym TPD i Kolegium Kształcenia Zawodowego TPD/WSPS „Helenów” reprezentowanym przez dr W. Gasika. Wzięło w nim udział 48 specjalistów z całej Polski pracujących z dziećmi mającymi dysfunkcje ośrodkowego układu nerwowego, zaburzenia w rozwoju psychoruchowym i trudności w nauce. Wśród uczestników kursu było 6 lekarzy, 17 rehabilitantów, 8 fizjoterapeutów, 6 pedagogów specjalnych, 8 psychologów, 1 logopeda i 1 instruktor terapii zajeciowej. Wielu z nich ukończyło wcześniej kurs NDT –Bobath. Wykłady prowadziła Violet Maas, a jej asystentką w prowadzeniu zajęć praktycznych była Mary Potter, fizjoterapeutka ze Szwajcarii, która zachęciła V. Maas do wprowadzenia integracji sensorycznej w Polsce. Asystentem technicznym był mąż V. Maas Robbie Robertson. Prowadzący kurs przyjechali do Polski na koszt własny przywożąc ogromną ilość materiałów naukowych i pomocy terapeutycznych.

W wywiadzie udzielonym dr M. Borkowskiej dla Wspólnej Troski (Nr 2-3, 94) V. Maas oceniła przebieg kursu SI w „Helenowie” w porównaniu ze swoimi wcześniejszymi doświadczeniami. Podkreśliła, że polskich słuchaczy cechował „wysoki poziom wiedzy, duża chłonność intelektualna, a także wielka gościnność i otwartość na innych. Ponieważ znajomość poszczególnych zagadnień nie była jednakowa u wszystkich, konieczne było skoncentrowanie się na podstawowych informacjach dotyczących teorii integracji sensorycznej, testowania i prowadzenia terapii. Nie można było dokonać głębszej analizy problemów interesujących poszczególnych słuchaczy. Dlatego V. Maas postanowiła ponownie przyjechać do Polski, a do tego czasu uczestnicy kursu mogli pogłębiać swoją wiedzę zgodnie z otrzymanymi wskazówkami. W wywiadzie V. Maas wyjaśniła też, co to jest integracja czynności zmysłowo – ruchowych i jak w procesie wspomagania rozwoju dziecka można wykorzystać wiedzę o tej czynności mózgu.

Podczas kursu integracji sensorycznej powstało Stowarzyszenie Terapeutów NDT – SI. Jego członkami mogli zostać lekarze, fizjoterapeuci, rehabilitanci, logopedzi, ergoterapeuci, psycholodzy i pedagodzy specjalni, którzy ukończyli kursy NDT lub SI. W dn. 15.11.1993 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie wpisał Polskie Stowarzyszenie Terapeutów NDT – SI (Neurodevolopmental Treatment – Bobath i Sensory Integration – Ayres) do rejestru stowarzyszeń.

W skład Zarządu weszli: M. Borkowska (prezes), Małgorzata Matyja, Z. Szwiling,
Z. Przyrowski i P. Zawitkowski.

W liście z dn. 20.01.1994 r. V. Maas złożyła gratulacje z okazji powstania Stowarzyszenia.

W dn.29.08. – 09.09.1994 r. odbył się w „Helenowie” kurs II st: Does wellbutrin cause bladder problems adipex vs vitamin suopnia w zakresie terapii integracji sensorycznej. Został on zorganizowany przez Z. Przyrowskiego i H. Schmidt pod auspicjami Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów NDT – SI, Sekcji Szkoleń przy Krajowym Komitecie Pomocy Dzieciom Niepełnosprawnym Ruchowo i Kolegium Kształcenia Zawodowego TPD – WSPS „Helenów” reprezentowanym przez dr W. Gasika. Uczestniczyło w nim 30 specjalistów z całej Polski, którzy ukończyli I stopień. Kurs został przeprowadzony w dwóch etapach:

· Etap pierwszy trwający 6 dni poświęcony był doskonaleniu teoretycznej i praktycznej znajomości metod diagnostycznych (Południowokalifornijskiego Testu Integracji Sensorycznej – SCSIT Jean A. Ayres oraz Klinicznej Obserwacji). Zajęcia odbywały się w dwóch grupach: grupa A (lekarze i rehabilitanci) poznawała zasady prowadzenia klinicznej obserwacji, grupa B (pedagodzy specjalni i psychologowie) uczyła się przeprowadzania klinicznej obserwacji i testów integracji sensorycznej.

· Etap drugi trwający 4 dni przeznaczony był na interpretację wyników testów, opracowywanie raportu z przeprowadzonych badań i ustalenie planu postępowania terapeutycznego.

Podczas zajęć praktycznych u wielu wychowanków „Helenowa” – dzieci z trudnościami w uczeniu się – rozpoznano zaburzenia integracji sensorycznej. Pozwoliło to na poznanie pierwotnych przyczyn ich niepowodzeń szkolnych i przyczyniło się do szerszego wprowadzenia terapii SI w „Helenowie”.

Kurs zakończył się egzaminem sprawdzającym podstawy teoretyczne i umiejętności praktyczne w zakresie metod diagnostycznych, interpretacji wyników, planowania i prowadzenia terapii. Uczestnicy uzyskali zaświadczenia uprawniające do samodzielnego diagnozowania i prowadzenia terapii metodą SI.

W 1995 r. G. Cerańska pod patronatem Polskiego Towarzystwa Dysleksji organizuje pierwsze szkolenie nt. „Terapia ręki u dzieci z zaburzeniami grafomotorycznymi”,/prowadzenie Z.Przyrowski/ podczas którego informacja o terapii integracji sensorycznej dociera do psychologów i terapeutów z Poradni Psychologiczno – Pedagogicznych.

W 1996 r. po uzgodnieniach Z. Przyrowskiego z V. Maas rozpoczyna się szkolenie terapeutów w języku polskim. Na przełomie listopada i grudnia 1996 r. odbył się pierwszy kurs integracji sensorycznej I stopnia prowadzony przez Z. Przyrowskiego, który zaprosił do współpracy E. Grzybowską.

W 1997 r. w porozumieniu z V. Maas został przyjęty jednorodny tryb prowadzenia szkoleń w zakresie integracji sensorycznej. Obejmuje on trzy stopnie:

I – Teoretyczne podstawy integracji sensorycznej

II – Nauka testów, opracowywania wyników i planowania terapii (ten stopień kończy się egzaminem)

III – Terapia (praktyczna analiza konkretnych przypadków).

Dr M. Borkowska czyniła starania o objęcie patronatem przez Projekt Umbrella /agendy Organizacji Narodów Zjednoczonych/ kolejnego kursu integracji sensorycznej. W dn. 14.05.1997 r. Szkoła Podstawowa Nr 244 w Warszawie – Międzylesiu złożyła w Biurze Projektu Umbrella wniosek o udzielenie pomocy konsultingowej w zakresie diagnozowania i terapii zaburzeń integracji sensorycznej. Wniosek został przyjęty do realizacji w terminie od 20.09. do 10.10. 1997 r. W dn. 11.07.1997r. została zawarta umowa pomiędzy Biurem Projektu Umbrella reprezentowanym przez Dyrektora Projektu Tadeusza Buchacza a Szkołą Podstawową Nr 244 reprezentowaną przez Dyrektora Szkoły B. Jędrzejewską – Rudak. Na stanowisku konsultanta w kategorii Unistar została zaangażowana V. Maas a jej asystentami i osobami odpowiedzialnymi za kontakty z Biurem byli Z. Przyrowski i E. Grzybowska. Zadaniem konsultanta było:

1. 1. Przeprowadzenie kursu dla psychologów, logopedów i rehabilitantów pracujących z pacjentami mającymi dysfunkcje ośrodkowego układu nerwowego.

2. 2. Przeprowadzenie zajęć warsztatowych z zakresu terapii zaburzeń integracji sensorycznej, zastosowania różnorodnych technik terapii i sprzętu.

3. 3. Wygłoszenie wykładu na temat diagnozowania i terapii zaburzeń integracji sensorycznej, otwartego dla osób zainteresowanych, nie biorących udziału w kursie.

4. 4. Przeprowadzenie egzaminu końcowego dla uczestników szkoleń i warsztatów w zakresie umiejętności oceny zaburzeń integracji sensorycznej.

Kurs SI II stopnia, który odbył się w „Helenowie” w dn.22.09. – 03.10.1997r. pod patronatem Umbrella Project był ostatnim kursem prowadzonym przez V. Maas.

W liście otwartym z 03.10.1997r. skierowanym do wszystkich specjalistów w Polsce zajmujących się integracją sensoryczną V. Maas wyraziła wdzięczność dla osób, które przyczyniły się do propagowania metody integracji sensorycznej w Polsce, w tym dla dr M. Borkowskiej i Mary Potter. Po długotrwałych staraniach Z. Przyrowskiego i E. Grzybowskiej, uczestnictwie w kolejnych kursach prowadzonym przez V. Maas oraz zdaniu egzaminów V. Maas nadała im uprawnienia do prowadzenia szkoleń certyfikacyjnych w zakresie integracji sensorycznej (I i II stopnia).W 1997 r. Z. Przyrowski przetłumaczył i zaadaptował w uzgodnieniu z V. Maas instrukcję do Południowokalifornijskiego Testu Integracji Sensorycznej. V. Maas postanowiła, że w przyszłości będzie odwiedzać Polskę jako konsultant integracji sensorycznej, będzie demonstrować techniki terapeutyczne SI i dokonywać ich głębszej analizy. Zaleciła też oddzielenie integracji sensorycznej od innych organizacji w Polsce.

Kilkuletnie starania o wydanie książki Jean Ayres Sensory Integration and the Child zakończyły się niepowodzeniem, dlatego na prośbę M. Borkowskiej i Z. Przyrowskiego V. Maas napisała książkę o integracji sensorycznej. Dzięki staraniom M. Borkowskiej i Z. Przyrowskiego w dn. 22.04.1998 r. został podpisany kontrakt między wydawcą – Wydawnictwami Szkolnymi i Pedagogicznymi a V. Maas, autorką książki Learning through our senses (Understanding sensory integration), w którym V. Maas przyznała wydawcy prawa do jej przetłumaczenia, publikacji i dystrybucji. Książka w tłumaczeniu E. Grzybowskiej, M. Ślifirskiej i Z. Przyrowskiego pt. Uczenie się przez zmysły (Wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej) ukazała się w 1998 r. (druk został zakończony 15.10.1998 r.).

W 1998 r. Z. Przyrowski przeprowadził w Stołecznej Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej TOP pierwsze szkolenie nt. „Wpływ integracji sensorycznej na rozwój mowy”. Kolejne odbyło się w 1999 r.

W 1998 r. odbył się pierwszy kurs SI II stopnia w języku polskim prowadzony przez Z. Przyrowskiego i E. Grzybowską, który zakończył się zdaniem przez uczestników egzaminu i uzyskaniem certyfikatów. Od tej pory każdego roku organizowane są kursy II stopnia. Obecnie w Polsce jest już około 300 terapeutów integracji sensorycznej, z czego 85 osób ukończyło kursy prowadzone przez V. Maas, a pozostałe osoby ukończyły kursy prowadzone przez Z. Przyrowskiego i E. Grzybowską.

W dn. 22-24.02. oraz 25-27.02.1999 r. w Ośrodku „Helenów” odbyły się trzydniowe Warsztaty Terapii SI. Prowadziły je V. Maas i Bobbi Chow. W programie znalazły się głównie zajęcia praktyczne: planowanie i prezentacja terapii dzieci z różnymi dysfunkcjami integracji sensorycznej oraz omówienie problemów, z jakimi terapeuci stykają się w swojej codziennej pracy. Podczas trwania Warsztatów, zgodnie z zaleceniami V. Maas i oczekiwaniami terapeutów powstało Stowarzyszenie Terapeutów SI.

W dn. 06.09.1999 r. Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej – SI reprezentowane przez Komitet Założycielski w osobach: B. Jędrzejewska – Rudak, G. Kaszyńska i H. Owczarska złożyło wniosek o rejestrację Stowarzyszenia.

W dn. 27.01.2000 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zarejestrował Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej – SI z siedzibą w Warszawie, ul. Hafciarska 80/86. Celem Stowarzyszenia jest propagowanie wiedzy z zakresu teorii i praktyki integracji sensorycznej wg Jean A. Ayres.

W dn. 01.06.2000 r. w „Helenowie” odbyło się pierwsze Walne Zebranie członków Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Integracji Sensorycznej – SI. Podczas obrad nadano prawa członkowskie osobom, które zadeklarowały chęć wstąpienia do Stowarzyszenia oraz dokonano wyboru władz Stowarzyszenia. W wyniku głosowania pierwszym Prezesem Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Integracji Sensorycznej został Z. Przyrowski, a członkami Zarządu B. Jędrzejewska-Rudak – wiceprezes, M. Karga – skarbnik, E. Grzybowska i H. Owczarska. Przewodniczącą Komisji Rewizyjnej została Grażyna Cerańska, a członkami Komisji Mariola Rudnicka i Beata Sasinowska.

W dn. 10.11.2000 r. podczas Warsztatów Terapii SI odbyło się uroczyste Walne Zebranie członków Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Integracji Sensorycznej, podczas którego wręczono V. Maas honorowe członkostwo Stowarzyszenia.

W dn. 08.05.2001 r. odbyło się Walne Zebranie Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Integracji Sensorycznej, na którym przedstawiono sprawozdanie z działalności merytorycznej Stowarzyszenia za 2000r.

Na posiedzeniu Zarządu podjęto uchwałę, że wszystkie kursy SI będą zasilały konto Stowarzyszenia oraz że Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej ma wyłączność na organizowanie kursów II stopnia.

Dzięki staraniom Z. Przyrowskiego i współpracy D. Wardawa i Z. Mangel zostaje powołany do życia Biuletyn SI, który regularnie ukazuje się do dzisiaj, zmienia swą szatę graficzną i podnosi poziom. Nad zawartością Biuletynu, doborem tekstów do tłumaczenia czuwa Z. Przyrowski, teksty tłumaczy D. Wardawa a o stronę techniczną dba U. Suchecka, która zastąpiła Z. Mangel. Pierwszy Biuletyn SI ukazał się z datą 01.06.2001 r.

Pod patronatem Stowarzyszenia organizowane są spotkania terapeutów w różnych ośrodkach, w których stosuje się metodę integracji sensorycznej. Celem tych spotkań jest wymiana doświadczeń, omówienie problemów, z jakimi terapeuci spotykają się w swojej codziennej pracy, zaprezentowanie warsztatu pracy.

Pierwsze spotkanie odbyło się przy okazji Walnego Zebrania w SOSW TPD „Helenów” 08.05.2001 r. Z. Przyrowski przedstawił diagnozę i program terapii zaburzeń integracji sensorycznej u dziecka z zespołem Williamsa, a P. Stolarska zaprezentowała na video sesję terapeutyczną dziecka ze sprzężonymi niepełnosprawnościami, w której wykorzystała elementy terapii SI.

Na drugie spotkanie terapeuci zostali zaproszeni 15.02.2002 r. do Szkoły Podstawowej Nr 264 przy ul. Majewskiego 17. Gospodarzem spotkania była J. Majewska. W szkole tej od września 2001 r. prowadzona jest terapia integracji sensorycznej dla uczniów mających trudności w uczeniu się. J. Majewska odpowiadała między innymi na pytania, jakie wymagania należy spełnić, aby zastosować metodę SI w placówce oświatowej. Z. Przyrowski zaprezentował nowe metody interpretacji zaburzeń integracji sensorycznej wg Winnie Dunn, przedstawione na jednym z sympozjów w Stanach Zjednoczonych i opublikowane w 2001 r. Przekazał też nowe arkusze do diagnozowania obronności dotykowej i kwestionariusz SI dla nauczycieli szkół podstawowych.

Trzecie spotkanie terapeutów integracji sensorycznej, zorganizowane przez M. Okrzasę odbyło się w listopadzie 2002 r. w Przedszkolu Nr 17 na Placu Dąbrowskiego. M. Okrzasa podzieliła się swoimi doświadczeniami w prowadzeniu terapii SI dzieci autystycznych a Z. Przyrowski przedstawił doniesienia terapeutów ze Stanów Zjednoczonych dotyczące stosowania kamizelki obciążonej w terapii dzieci z ADHD (attention deficit hyperactivity disorder), PDD (pervasive developmental disorder) i autyzmem.

Po raz czwarty terapeuci spotkali się w Szkole Podstawowej Nr 65 w Warszawie, w której organizatorki spotkania – E. Anuszewska-Kołakowska i O. Wojciechowska prowadzą diagnozę i terapię SI dzieci mających trudności w uczeniu się. Uczestnicy spotkania dowiedzieli się między innymi, jak można łączyć zajęcia logopedyczne i reedukacyjne z terapią integracji sensorycznej oraz gdzie można kupić ciekawe pomoce terapeutyczne. Z. Przyrowski wygłosił referat nt. „Diagnoza dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się” i przedstawił opracowany przez siebie schemat diagnozy integracji sensorycznej.

W dn. 28.06.2002 r. w Ośrodku „Helenów” odbyło się Zebranie Sprawozdawczo – Wyborcze na którym przedstawiono sprawozdanie z działalności Zarządu za okres od 01.06.2000 r. do 28.06.2002 r. oraz dokonano wyboru władz Stowarzyszenia – Zarządu i Komisji Rewizyjnej. W wyniku głosowania ponownie prezesem został Z. Przyrowski a w skład Zarządu weszły B. Odowska-Szlachcic – wiceprezes, U. Suchecka – skarbnik, E. Grzybowska i H. Owczarska. W skład Komisji Rewizyjnej weszły: G. Cerańska – przewodnicząca, B. Sasinowska i J. Borys-Antoniewicz.